Τι είναι η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία
Η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία συνδέει την παραγωγή και την παροχή υπηρεσιών με κοινωνικούς σκοπούς και συμμετοχική λειτουργία. Στην Ελλάδα, ο Ν. 4430/2016 ορίζει το πλαίσιο των οικονομικών δραστηριοτήτων που στηρίζονται στη δημοκρατία, την ισότητα, την αλληλεγγύη και τη συνεργασία, με σεβασμό στον άνθρωπο και το περιβάλλον. Η έννοια αφορά τόσο τον τρόπο οργάνωσης μιας δραστηριότητας όσο και τον σκοπό και τις αξίες που την καθοδηγούν. Τα ευρωπαϊκά μεγέθη και η διαθέσιμη ελληνική εκτίμηση δείχνουν την έκταση του τομέα, χωρίς να αποτυπώνουν από μόνα τους τη λειτουργία κάθε επιμέρους φορέα.
Ορισμός και αρχές
Ο Ν. 4430/2016 περιγράφει την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία ως σύνολο οικονομικών δραστηριοτήτων που οργανώνονται με βάση τη δημοκρατία, την ισότητα, την αλληλεγγύη και τη συνεργασία, σεβόμενες τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Πρόκειται, επομένως, για δραστηριότητες παραγωγής, διάθεσης αγαθών ή παροχής υπηρεσιών, όπου η κοινωνική αποστολή και ο τρόπος λήψης αποφάσεων έχουν ουσιαστική θέση. Δεν αρκεί ένας γενικός κοινωνικός ισχυρισμός: η λειτουργία πρέπει να αντανακλά έμπρακτα τις παραπάνω αρχές.
Η φιλανθρωπία αφορά συνήθως την προσφορά πόρων ή βοήθειας σε ανθρώπους που τη χρειάζονται. Μπορεί να συνυπάρχει με πρωτοβουλίες της κοινωνικής οικονομίας, αλλά δεν ταυτίζεται μαζί τους: η δωρεά από μόνη της δεν αποτελεί οργανωμένη οικονομική δραστηριότητα με δημοκρατική και συνεργατική λειτουργία. Η κοινωνική αλληλεγγύη, από την άλλη, είναι αξία και πρακτική αμοιβαίας υποστήριξης· αποτελεί βασική αρχή, όχι αυτοτελή περιγραφή κάθε φορέα ή επαγγελματικής δραστηριότητας.
Οι βασικές αρχές μεταφράζονται σε συγκεκριμένες επιλογές: συμμετοχή των μελών στις αποφάσεις, ίση αντιμετώπιση, συνεργασία αντί για μονομερή έλεγχο, κοινωνικός προσανατολισμός της οικονομικής δράσης και μέριμνα για τις επιπτώσεις στους ανθρώπους και στο περιβάλλον. Για παράδειγμα, η δημοκρατική λειτουργία αφορά τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις, ενώ ο σεβασμός στο περιβάλλον αφορά την ευθύνη που συνοδεύει την παραγωγή και την παροχή υπηρεσιών.
Πρακτικό κριτήριο είναι να εξετάζεται αν η δραστηριότητα παράγει αγαθά ή υπηρεσίες με κοινωνικό σκοπό και αν οι αρχές της δημοκρατίας, της ισότητας και της συνεργασίας εφαρμόζονται στην καθημερινή λειτουργία. Αν η κοινωνική αναφορά περιορίζεται σε δωρεές ή σε επικοινωνιακό μήνυμα, χωρίς αντίστοιχη οργάνωση και συμμετοχή, δεν αρκεί από μόνη της για να περιγράψει κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομική δραστηριότητα.
Η κοινωνική οικονομία στην Ευρώπη
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο Σχέδιο Δράσης για την Κοινωνική Οικονομία του Δεκεμβρίου 2021, εκτίμησε ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση δραστηριοποιούνται 2,8 εκατομμύρια φορείς της κοινωνικής οικονομίας, οι οποίοι αντιστοιχούν σε 13,6 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Για την Ελλάδα, επίσημη αναφορά του 2018 υπολόγισε από 1.236 έως 1.536 πρωτοβουλίες. Τα μεγέθη αφορούν διαφορετικές γεωγραφικές κλίμακες και παρουσιάζονται με την πηγή και το έτος τους.
| Περιοχή | Μέγεθος | Πηγή και έτος |
|---|---|---|
| Ευρωπαϊκή Ένωση | 2,8 εκατομμύρια φορείς | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Σχέδιο Δράσης για την Κοινωνική Οικονομία, Δεκέμβριος 2021 |
| Ευρωπαϊκή Ένωση | 13,6 εκατομμύρια θέσεις εργασίας | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Σχέδιο Δράσης για την Κοινωνική Οικονομία, Δεκέμβριος 2021 |
| Ελλάδα | 1.236–1.536 πρωτοβουλίες | Επίσημη αναφορά, 2018 |
Η ευρωπαϊκή αποτύπωση αναδεικνύει τον τομέα ως σημαντική πηγή απασχόλησης, ενώ η ελληνική εκτίμηση καταγράφει το εύρος των πρωτοβουλιών σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Στην πράξη, το ουσιαστικό διαχωριστικό στοιχείο από μια συμβατική εταιρεία δεν είναι μόνο η ύπαρξη οικονομικής δραστηριότητας, αλλά το αν η κοινωνική αποστολή και οι αρχές συμμετοχής, συνεργασίας και ισότητας καθορίζουν πράγματι τη λειτουργία της.
Ο νόμος 4430/2016
Ο ν. 4430/2016 θεσπίζει το βασικό πλαίσιο για τους φορείς κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας στην Ελλάδα και αντικατέστησε το προηγούμενο πλαίσιο του ν. 4019/2011. Το άρθρο 3 προσδιορίζει ποιες νομικές μορφές εντάσσονται στους φορείς ΚΑΛΟ και θέτει ειδικά κριτήρια για άλλα νομικά πρόσωπα. Για την κατηγορία αυτή, η νομική μορφή από μόνη της δεν αρκεί: εξετάζονται η λειτουργία, οι κανόνες συμμετοχής και ο τρόπος διάθεσης των κερδών. Η τήρηση των κριτηρίων πρέπει να προκύπτει από το καταστατικό και την πραγματική λειτουργία του φορέα.
Ποιοι είναι φορείς ΚΑΛΟ
Το άρθρο 3 του ν. 4430/2016 κατατάσσει τους φορείς σε τέσσερις κατηγορίες, με βάση τη νομική μορφή ή τη συνδρομή συγκεκριμένων προϋποθέσεων.
- ΚοινΣΕπ: Οι Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις αποτελούν φορείς της ΚΑΛΟ σύμφωνα με το άρθρο 14 του ν. 4430/2016.
- ΚοιΣΠΕ: Οι Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Περιορισμένης Ευθύνης προβλέπονται στο άρθρο 12 του ν. 2716/1999 και περιλαμβάνονται στους φορείς του άρθρου 3.
- Συνεταιρισμοί εργαζομένων: Η συγκεκριμένη κατηγορία εντάσσεται στους φορείς ΚΑΛΟ βάσει του άρθρου 24 του ν. 4430/2016.
- Άλλα νομικά πρόσωπα: Νομικά πρόσωπα με περισσότερα από ένα μέλη μπορούν να ενταχθούν, εφόσον πληρούν σωρευτικά τα κριτήρια της περίπτωσης δ΄ του άρθρου 3.
Στην τέταρτη κατηγορία, κρίσιμο είναι να αποδεικνύονται οι προβλεπόμενες καταστατικές δεσμεύσεις και να εφαρμόζονται στην πράξη· η ονομασία ή ο εταιρικός τύπος δεν αρκεί.
Τα κριτήρια του άρθρου 3
Για να ενταχθεί ένα άλλο νομικό πρόσωπο στην κατηγορία δ΄, πρέπει να πληροί σωρευτικά τα κριτήρια του άρθρου 3. Αφορούν τόσο τον σκοπό και τη διοίκησή του όσο και τη διαχείριση της οικονομικής του δραστηριότητας.
- Συλλογικό και κοινωνικό όφελος: Οι δραστηριότητες πρέπει να υπηρετούν συλλογική ή κοινωνική ωφέλεια. Για παράδειγμα, μια αστική συνεταιριστική προσπάθεια μπορεί να οργανώνει κοινές υπηρεσίες που καλύπτουν τεκμηριωμένη κοινωνική ανάγκη.
- Δημοκρατική συμμετοχή: Το καταστατικό και η λειτουργία προβλέπουν ενημέρωση και συμμετοχή των μελών, με έναν ψήφο ανά μέλος, ανεξάρτητα από τη χρηματική συνεισφορά του στο κεφάλαιο.
- Διάθεση κερδών: Τουλάχιστον 5% των κερδών διατίθεται για σχηματισμό αποθεματικού και έως 35% στους εργαζομένους· τα υπόλοιπα στηρίζουν νέες θέσεις εργασίας και επέκταση της παραγωγικής δραστηριότητας.
- Εξαίρεση στην κατανομή: Τα δύο τρίτα των μελών της γενικής συνέλευσης μπορούν να αποφασίσουν αιτιολογημένα τη διάθεση μέρους ή όλου του ποσοστού έως 35% για θέσεις εργασίας και ανάπτυξη της παραγωγικής δραστηριότητας.
- Σύγκλιση αμοιβών: Η ανώτατη καθαρή αμοιβή δεν μπορεί να υπερβαίνει περισσότερο από τρεις φορές την κατώτατη καθαρή αμοιβή, εκτός αν τα δύο τρίτα της γενικής συνέλευσης αποφασίσουν διαφορετικά.
- Δικτύωση και ανεξαρτησία: Ο φορέας συμμετέχει σε δράσεις συλλογικής δικτύωσης με άλλους φορείς ΚΑΛΟ και δεν ιδρύεται ούτε διοικείται άμεσα ή έμμεσα από δημόσιο φορέα.
Μια αστική συνεταιριστική προσπάθεια που ζητά την αναγνώριση ως φορέας ΚΑΛΟ χρειάζεται, για παράδειγμα, να κατοχυρώνει στο καταστατικό την ισότιμη ψήφο και τους περιορισμούς στα κέρδη, αλλά και να εφαρμόζει αυτούς τους κανόνες στις αποφάσεις και στις πληρωμές της. Η συμμετοχή σε δίκτυο άλλων φορέων και η απουσία δημόσιου ελέγχου αποτελούν επίσης προϋποθέσεις, όχι απλές διακηρύξεις.
Το Μητρώο Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας
Το Μητρώο καταγράφει τους φορείς που εντάσσονται στην κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία και υποστηρίζει τον έλεγχο των προϋποθέσεων λειτουργίας τους. Η αρμόδια υπηρεσία τηρεί τα στοιχεία των εγγεγραμμένων φορέων και δέχεται τις αιτήσεις και τα ετήσια δεδομένα μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Για μια ΚοινΣΕπ, η καταχώριση συνδέεται με την απόκτηση νομικής προσωπικότητας και εμπορικής ιδιότητας, όπως ορίζει το άρθρο 15 του Ν. 4430/2016. Μετά την εγγραφή, η ενημέρωση του φακέλου και η ετήσια υποβολή στοιχείων αποτελούν μέρος της παρακολούθησης της ιδιότητας του φορέα.
Εγγραφή
Το Μητρώο Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας τηρείται από το Υπουργείο Εργασίας, μέσω του Τμήματος Μητρώου. Εκεί καταχωρίζονται οι φορείς που ζητούν να αναγνωριστούν ως φορείς ΚΑΛΟ, με στοιχεία για τη νομική μορφή, την έδρα και τα ιδρυτικά τους έγγραφα. Η εγγραφή επιτρέπει στην αρμόδια υπηρεσία να ελέγχει την πορεία του φορέα και να διατηρεί ενημερωμένο το επίσημο αρχείο του.
Η αίτηση υποβάλλεται ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα του Μητρώου, μαζί με τα δικαιολογητικά που αντιστοιχούν στη νομική μορφή του αιτούντος. Για μια Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση, ο φάκελος περιλαμβάνει το καταστατικό και τα στοιχεία σύστασης που απαιτούνται για την καταχώριση. Η υπηρεσία εξετάζει την αίτηση και τα υποβληθέντα έγγραφα· αν εντοπιστεί έλλειψη ή ασυμφωνία, ο φορέας χρειάζεται να συμπληρώσει ή να διορθώσει τα στοιχεία πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία.
Για τις ΚοινΣΕπ, το άρθρο 15 του Ν. 4430/2016 συνδέει την εγγραφή στο Μητρώο με την απόκτηση νομικής προσωπικότητας και εμπορικής ιδιότητας. Η καταχώριση, επομένως, δεν είναι απλή ενημέρωση ενός καταλόγου: αποτελεί το προβλεπόμενο στάδιο για τη νόμιμη συγκρότηση της συγκεκριμένης μορφής φορέα. Μετά την ολοκλήρωσή της, η ΚοινΣΕπ διαθέτει καταχωρισμένα στοιχεία αναφοράς, τα οποία πρέπει να διατηρεί ακριβή όταν μεταβάλλονται.
Πριν από την υποβολή, είναι χρήσιμο να ελεγχθεί ότι τα στοιχεία της αίτησης συμφωνούν με το καταστατικό και τα συνοδευτικά έγγραφα, ιδίως ως προς την επωνυμία και την έδρα. Η ηλεκτρονική καταχώριση των απαιτούμενων δικαιολογητικών μειώνει τον κίνδυνο καθυστέρησης από ελλιπή φάκελο.
Ετήσιες υποχρεώσεις
Η εγγραφή συνοδεύεται από επαναλαμβανόμενη υποβολή εγγράφων και στοιχείων μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Μητρώου. Το ακριβές περιεχόμενο του φακέλου εξαρτάται από τη νομική μορφή και τα δεδομένα κάθε φορέα, ενώ ο αριθμός εργαζομένων αποτελεί υποχρεωτικό στοιχείο, όπως ανέφερε το Υπουργείο Εργασίας σε απάντηση στη Βουλή το 2022.
- Ο ετήσιος απολογισμός περιγράφει τις δράσεις που πραγματοποιήθηκαν και τη σύνδεσή τους με τους σκοπούς του φορέα κατά τη διάρκεια του προηγούμενου οικονομικού έτους.
- Οι οικονομικές καταστάσεις ή τα αντίστοιχα οικονομικά στοιχεία τεκμηριώνουν τα έσοδα, τις δαπάνες και την οικονομική δραστηριότητα, σύμφωνα με τη νομική μορφή και τις υποχρεώσεις του φορέα.
- Ο προγραμματισμός δράσεων αποτυπώνει τις προγραμματισμένες ενέργειες για την επόμενη περίοδο και επιτρέπει τη σύγκριση στόχων με τον προηγούμενο απολογισμό.
- Τα στοιχεία απασχόλησης περιλαμβάνουν τον αριθμό εργαζομένων του φορέα· η καταχώριση αυτού του δεδομένου απαιτείται στην ετήσια ενημέρωση που διαβιβάζεται στην πλατφόρμα.
- Όταν υπάρχουν μεταβολές σε καταστατικά ή άλλα στοιχεία του φορέα, υποβάλλονται τα σχετικά επικαιροποιημένα έγγραφα, ώστε η εγγραφή στο Μητρώο να παραμένει ακριβής.
Το άρθρο 3 παράγραφος 4 του Ν. 4430/2016 προβλέπει πρόσθετο κανόνα για τις μισθολογικές δαπάνες από το δεύτερο οικονομικό έτος. Αν ο κύκλος εργασιών μαζί με τις επιχορηγήσεις υπερβαίνει το 300% του ετήσιου κόστους ενός εργαζομένου πλήρους απασχόλησης με τον κατώτατο μισθό, οι μισθολογικές δαπάνες πρέπει να ανέρχονται τουλάχιστον στο 25% του κύκλου εργασιών του προηγούμενου έτους. Ενδεικτικά, αν το ετήσιο κόστος αναφοράς είναι 30.000 ευρώ, το όριο ενεργοποίησης είναι 90.000 ευρώ. Αν ο φορέας υπερβεί αυτό το όριο και ο προηγούμενος κύκλος εργασιών του ήταν 80.000 ευρώ, οι μισθολογικές δαπάνες πρέπει να φτάνουν τουλάχιστον τα 20.000 ευρώ.
Η ιδιότητα του φορέα διατηρείται μόνο εφόσον τα κριτήρια τηρούνται κάθε χρόνο. Για τον λόγο αυτό, τα υποβαλλόμενα οικονομικά δεδομένα, ο απολογισμός και ο αριθμός εργαζομένων χρειάζεται να συμφωνούν με τα πραγματικά στοιχεία της αντίστοιχης περιόδου.
ΚοινΣΕπ, ΚοιΣΠΕ και συνεταιρισμοί εργαζομένων
Η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία στην Ελλάδα περιλαμβάνει διαφορετικές συνεταιριστικές μορφές, καθεμία με δικούς της κανόνες συγκρότησης και συμμετοχής. Οι ΚοινΣΕπ διακρίνονται ανάλογα με τον κοινωνικό σκοπό τους, ενώ οι ΚοιΣΠΕ έχουν ειδική νομοθετική βάση και συνδέονται με την ψυχική υγεία. Οι συνεταιρισμοί εργαζομένων οργανώνονται γύρω από την κοινή εργασία των μελών τους. Η επιλογή μορφής εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από το ποιοι θα συμμετέχουν και από το είδος της δραστηριότητας.
Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση
Η Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση (ΚοινΣΕπ) διακρίνεται σε ΚοινΣΕπ Ένταξης και ΚοινΣΕπ Συλλογικής και Κοινωνικής Ωφέλειας. Για την ίδρυση ΚοινΣΕπ Ένταξης απαιτούνται τουλάχιστον επτά ιδρυτικά μέλη, ενώ για την κατηγορία Συλλογικής και Κοινωνικής Ωφέλειας απαιτούνται τουλάχιστον πέντε. Μέλη μπορούν να είναι φυσικά πρόσωπα και, υπό τους νόμιμους όρους, νομικά πρόσωπα· η συμμετοχή των τελευταίων δεν μπορεί να υπερβαίνει το ένα τρίτο του συνολικού αριθμού μελών. Το όριο υπολογίζεται σε σχέση με όλα τα μέλη και δεν μεταβάλλει τον ελάχιστο αριθμό ιδρυτών που απαιτείται για κάθε κατηγορία. Οι δύο κατηγορίες διαφοροποιούνται κυρίως ως προς τον κοινωνικό προσανατολισμό τους: η πρώτη αφορά την ένταξη ομάδων που αντιμετωπίζουν εμπόδια στην εργασία, ενώ η δεύτερη επιδιώκει συλλογικό ή κοινωνικό όφελος. Οι βασικοί κανόνες συγκρότησης προβλέπονται στον Ν. 4430/2016.
Κοινωνικός Συνεταιρισμός Περιορισμένης Ευθύνης
Ο Κοινωνικός Συνεταιρισμός Περιορισμένης Ευθύνης (ΚοιΣΠΕ) διέπεται ειδικά από το άρθρο 12 του Ν. 2716/1999 και συνδυάζει την επαγγελματική δραστηριότητα με την κοινωνική ένταξη ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας. Η σύνθεσή του ακολουθεί ποσοστώσεις: τουλάχιστον 35% των μελών είναι άτομα με ψυχοκοινωνικά προβλήματα, έως 45% είναι επαγγελματίες ψυχικής υγείας και το υπόλοιπο ποσοστό, έως 20%, καλύπτεται από άλλα πρόσωπα που προβλέπει ο νόμος. Οι αναλογίες αποτυπώνουν τη συμμετοχή των ίδιων των ατόμων με εμπειρία ψυχικής νόσου, των επαγγελματιών και της ευρύτερης κοινότητας. Η λειτουργία και η εποπτεία των ΚοιΣΠΕ υπάγονται στο Υπουργείο Υγείας, σύμφωνα με το ειδικό θεσμικό πλαίσιο. Με τον Ν. 4430/2016 οι ΚοιΣΠΕ θεωρούνται ΚοινΣΕπ Ένταξης, διατηρώντας παράλληλα την ειδική ρύθμιση του Ν. 2716/1999 για τη συγκρότηση και την εποπτεία τους.
Συνεταιρισμός εργαζομένων
Ο συνεταιρισμός εργαζομένων αποτελείται αποκλειστικά από φυσικά πρόσωπα και οργανώνει την παραγωγή αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών με βάση τη συλλογική εργασία και το όφελος των μελών του. Το ειδικό πλαίσιο του Ν. 4430/2016 συνδέεται με τον Ν. 1667/1986 για τους αστικούς συνεταιρισμούς και προβλέπει ελάχιστο αριθμό τριών μελών. Τα μέλη συμμετέχουν ως εργαζόμενοι στη συνεταιριστική δραστηριότητα και δεν μπορούν να είναι ταυτόχρονα μέλη σε άλλον συνεταιρισμό εργαζομένων. Η νομική μορφή αποκτά εμπορική ιδιότητα, ενώ η λειτουργία της στηρίζεται στη συνεταιριστική οργάνωση και όχι στην εξωτερική ιδιοκτησία της επιχείρησης από νομικά πρόσωπα. Η απαίτηση συμμετοχής φυσικών προσώπων και ο περιορισμός της διπλής συμμετοχής διαμορφώνουν το πλαίσιο για την κοινή άσκηση εργασίας και επιχειρηματικής δραστηριότητας.
Πίνακας σύγκρισης
Οι βασικές διαφορές αφορούν τον αριθμό των ιδρυτών, τη σύνθεση των μελών και τους ειδικούς περιορισμούς που ισχύουν για κάθε μορφή.
| Μορφή | Νόμος | Ελάχιστα μέλη | Ποιοι μπορούν να είναι μέλη | Ειδικός κανόνας |
|---|---|---|---|---|
| ΚοινΣΕπ Ένταξης | Ν. 4430/2016 | 7 | Φυσικά πρόσωπα και νομικά πρόσωπα, με τους νόμιμους περιορισμούς | Τα νομικά πρόσωπα δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 1/3 των μελών. |
| ΚοινΣΕπ Συλλογικής και Κοινωνικής Ωφέλειας | Ν. 4430/2016 | 5 | Φυσικά πρόσωπα και νομικά πρόσωπα, με τους νόμιμους περιορισμούς | Τα νομικά πρόσωπα δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 1/3 των μελών. |
| ΚοιΣΠΕ | Άρθρο 12, Ν. 2716/1999· Ν. 4430/2016 | 15 | Άτομα με ψυχοκοινωνικά προβλήματα, επαγγελματίες ψυχικής υγείας και άλλα πρόσωπα που προβλέπει ο νόμος | Τουλάχιστον 35% μέλη με ψυχοκοινωνικά προβλήματα, έως 45% επαγγελματίες ψυχικής υγείας και έως 20% άλλα πρόσωπα· εποπτεύεται από το Υπουργείο Υγείας. |
| Συνεταιρισμός εργαζομένων | Ν. 4430/2016 και Ν. 1667/1986 | 3 | Αποκλειστικά φυσικά πρόσωπα | Τα μέλη δεν μπορούν να συμμετέχουν ταυτόχρονα σε δεύτερο συνεταιρισμό εργαζομένων. |
Οι αριθμοί των μελών και τα ποσοστά αφορούν τις προϋποθέσεις συγκρότησης και σύνθεσης που προβλέπει το αντίστοιχο θεσμικό πλαίσιο.
Χρηματοδότηση φορέων ΚΑΛΟ
Η χρηματοδότηση των φορέων ΚΑΛΟ μπορεί να συνδυάζει εισφορές ή μερίδια των μελών, έσοδα από πωλήσεις και παροχή υπηρεσιών, δανεισμό και ενισχύσεις από δημόσια ή ευρωπαϊκά προγράμματα. Η επιλογή των πηγών εξαρτάται από τη δραστηριότητα, τις ανάγκες ρευστότητας και τη δυνατότητα του φορέα να παράγει σταθερά έσοδα από την αγορά. Για τις ΚοινΣΕπ ισχύει ειδικός περιορισμός: το ακαθάριστο εισόδημα από δημόσιους φορείς και ΟΤΑ δεν μπορεί να υπερβαίνει το 65% του συνολικού εισοδήματος, με υπολογισμό σε μέσο όρο τριετίας, ενώ προβλέπεται εξαίρεση για τις ΚοινΣΕπ Ένταξης. Οι επιχορηγήσεις μπορούν να στηρίξουν την έναρξη ή την ανάπτυξη μιας δράσης, αλλά δεν υποκαθιστούν τον σχεδιασμό για λειτουργικά έξοδα, αποπληρωμή δανείων και επαναλαμβανόμενα έσοδα. Ένα βιώσιμο επιχειρηματικό σχέδιο χρειάζεται διαφοροποιημένες πηγές χρηματοδότησης και δεν πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από επιχορηγήσεις.
Συχνές ερωτήσεις για την κοινωνική οικονομία
Οι απαντήσεις διευκρινίζουν βασικά ζητήματα για το θεσμικό πλαίσιο και τη λειτουργία των φορέων ΚΑΛΟ.
Τι σημαίνει ΚΑΛΟ;
ΚΑΛΟ σημαίνει «Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία». Ο όρος περιγράφει οικονομικές δραστηριότητες που υπηρετούν συλλογικό ή κοινωνικό όφελος και οργανώνονται με συμμετοχή και συνεργασία, αντί να έχουν ως αποκλειστικό σκοπό την απόδοση κέρδους στους ιδιοκτήτες. Ο ν. 4430/2016 ορίζει το σχετικό θεσμικό πλαίσιο και τις μορφές φορέων που μπορούν να ενταχθούν σε αυτό. Για παράδειγμα, μια συνεταιριστική επιχείρηση μπορεί να προσφέρει υπηρεσίες φροντίδας ή να αναπτύσσει δραστηριότητες ανακύκλωσης, δημιουργώντας παράλληλα θέσεις εργασίας.
Ποιος νόμος ρυθμίζει την κοινωνική οικονομία στην Ελλάδα;
Κύριος νόμος για την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία στην Ελλάδα είναι ο ν. 4430/2016. Ρυθμίζει, μεταξύ άλλων, τις βασικές κατηγορίες φορέων ΚΑΛΟ και το πλαίσιο λειτουργίας τους, ενώ περιλαμβάνει σχετικές διατάξεις για το Μητρώο. Ο νόμος διαδέχθηκε τον ν. 4019/2011, ο οποίος είχε θεσπίσει προηγούμενο πλαίσιο για την κοινωνική οικονομία και τις Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις. Για πρακτικά ζητήματα εφαρμογής, χρειάζεται έλεγχος της ισχύουσας νομοθεσίας, καθώς οι διατάξεις μπορεί να τροποποιούνται.
Μπορεί μια αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία να γίνει φορέας ΚΑΛΟ;
Ναι, μια αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία μπορεί να γίνει φορέας ΚΑΛΟ, εφόσον πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 3 του ν. 4430/2016 για την κατηγορία δ. Η νομική μορφή της ΑΜΚΕ δεν αρκεί από μόνη της· εξετάζονται ο σκοπός, η πραγματική οικονομική δραστηριότητα και η συμμόρφωση με τα προβλεπόμενα κριτήρια. Για παράδειγμα, η αναγραφή κοινωνικού σκοπού στο καταστατικό δεν υποκαθιστά την εξέταση της λειτουργίας και των δραστηριοτήτων της. Πριν από αίτηση ή αλλαγή καταστατικού, συνιστάται έλεγχος από δικηγόρο ή λογιστή, με βάση τις διατάξεις που ισχύουν κατά τον χρόνο της ενέργειας.
Μοιράζει κέρδη ένας φορέας ΚΑΛΟ;
Ναι, ένας φορέας ΚΑΛΟ μπορεί να διανέμει μέρος των κερδών του, αλλά με τους περιορισμούς του ν. 4430/2016. Για τις ΚοινΣΕπ, τουλάχιστον 5% κατευθύνεται στο αποθεματικό, έως 35% μπορεί να διατεθεί στους εργαζομένους και το υπόλοιπο προορίζεται για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ανάπτυξη της δραστηριότητας. Το ποσοστό των εργαζομένων διατίθεται με απόφαση της γενικής συνέλευσης, σύμφωνα με τις νόμιμες προϋποθέσεις. Μέλη που δεν εργάζονται στην επιχείρηση δεν δικαιούνται μερίδιο κερδών λόγω της ιδιότητάς τους ως μελών.