Τι είναι η ενεργειακή κοινότητα
Οι ενεργειακές κοινότητες είναι συλλογικά σχήματα που οργανώνουν την παραγωγή και τη χρήση ενέργειας με συμμετοχή πολιτών, φορέων και τοπικής αυτοδιοίκησης. Η Νομοθεσία 4513/2018 καθόρισε το αρχικό ελληνικό πλαίσιο, συμπληρώνοντας τους κανόνες των αστικών συνεταιρισμών του ν. 1667/1986. Οι σκοποί τους συνδέουν την οικονομική δραστηριότητα με την κοινωνική συνοχή και την αντιμετώπιση ενεργειακών αναγκών σε τοπικό επίπεδο. Η νομική μορφή, οι επιτρεπόμενες δραστηριότητες και οι προϋποθέσεις συμμετοχής καθορίζουν πώς οργανώνεται κάθε εγχείρημα.
Νομική μορφή και σκοποί
Κατά το άρθρο 1 του ν. 4513/2018, η ενεργειακή κοινότητα είναι αστικός συνεταιρισμός αποκλειστικής ευθύνης, με εμπορική ιδιότητα και έδρα σε δήμο της Περιφέρειας όπου αναπτύσσει τη δραστηριότητά της. Για τη σύστασή της εφαρμόζονται συμπληρωματικά οι διατάξεις των άρθρων 1 και 2 του ν. 1667/1986, εφόσον δεν αντίκεινται στο ειδικό πλαίσιο του 4513/2018. Πρόκειται, επομένως, για αυτοτελές νομικό πρόσωπο με συνεταιριστική λειτουργία, όχι για άτυπη ομάδα παραγωγών ή απλή συμφωνία μεταξύ γειτόνων.
Οι σκοποί που ορίζει το άρθρο 1 περιλαμβάνουν την προώθηση της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας, της καινοτομίας στον ενεργειακό τομέα και της αντιμετώπισης της ενεργειακής φτώχειας. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η ενίσχυση της ενεργειακής αυτάρκειας και ασφάλειας, η ορθολογική χρήση της ενέργειας και η αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών με τοπική συμμετοχή. Η συνεταιριστική οργάνωση επιτρέπει στα μέλη να συντονίζουν κοινές δράσεις και να κατανέμουν τα οφέλη σύμφωνα με το καταστατικό και τις σχετικές αποφάσεις τους.
Το άρθρο 4 προβλέπει δραστηριότητες όπως παραγωγή, αποθήκευση, ιδιοκατανάλωση, διανομή και προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, καθώς και παραγωγή και προμήθεια θερμικής ή ψυκτικής ενέργειας από αυτές. Περιλαμβάνονται επίσης η συμπαραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας υψηλής απόδοσης, η διαχείριση ή συμμετοχή σε συστήματα διανομής, η εξοικονόμηση ενέργειας και η διαχείριση της ζήτησης. Επιτρεπόμενο πεδίο είναι ακόμη η βιώσιμη μετακίνηση, όπως η ηλεκτροκίνηση, μαζί με συναφείς υπηρεσίες και υποδομές, σύμφωνα με τους όρους της νομοθεσίας. Η επιλογή δραστηριοτήτων αποτυπώνεται στο καταστατικό και πρέπει να υπηρετεί τους συνεταιριστικούς σκοπούς.
Σύγκριση νομικών μορφών
Η μορφή του φορέα και το ειδικό νομοθετικό πλαίσιο επηρεάζουν τη συγκρότηση και τους βασικούς στόχους του.
| Σχήμα | Νομική μορφή ή βάση | Κύριος προσανατολισμός |
|---|---|---|
| Ενεργειακή κοινότητα του ν. 4513/2018 | Αστικός συνεταιρισμός αποκλειστικής ευθύνης κατά το άρθρο 1, με συμπληρωματική εφαρμογή του ν. 1667/1986 | Κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, τοπική ενεργειακή δραστηριότητα και αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας |
| Κοινότητα Ανανεώσιμης Ενέργειας (ΚΑΕ) | Ειδικό πλαίσιο του ν. 5037/2023 | Συμμετοχή των μελών σε δραστηριότητες ανανεώσιμης ενέργειας και αξιοποίηση των σχετικών ωφελειών |
| Ενεργειακή Κοινότητα Πολιτών (ΕΚΠ) | Ειδικό πλαίσιο του ν. 5037/2023 | Συμμετοχή πολιτών και φορέων σε ενεργειακές δραστηριότητες με επίκεντρο τα μέλη και την κοινότητα |
Οι ΚΑΕ και οι ΕΚΠ αποτελούν διακριτές κατηγορίες του νεότερου πλαισίου· δεν είναι απλώς διαφορετικές ονομασίες του συνεταιρισμού του 2018.
Ποιοι μπορούν να γίνουν μέλη
Το άρθρο 2 του ν. 4513/2018 δέχεται ως μέλη φυσικά πρόσωπα με πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα, δημόσια ή ιδιωτικά νομικά πρόσωπα, καθώς και δήμους και περιφέρειες που βρίσκονται στην περιοχή δραστηριοποίησης της κοινότητας. Ο ελάχιστος αριθμός εξαρτάται από τη σύνθεση και την έδρα του συνεταιρισμού.
| Περίπτωση | Ελάχιστα μέλη | Προϋπόθεση |
|---|---|---|
| Γενικός κανόνας | 5 | Δεν εφαρμόζεται ειδική εξαίρεση |
| Συμμετοχή οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης | 3 | Τουλάχιστον 2 μέλη είναι δήμοι ή περιφέρειες |
| Νησιωτικός δήμος | 2 | Ο πληθυσμός του δήμου είναι μικρότερος από 3.100 κατοίκους |
Ισχύει επίσης ο κανόνας του τοπικού δεσμού: τουλάχιστον το 50% συν ένα των μελών πρέπει να συνδέεται με τον τόπο της έδρας. Για φυσικά πρόσωπα η σύνδεση τεκμηριώνεται με κατοικία ή ιδιοκτησία, ενώ για νομικά πρόσωπα με την έδρα τους. Για παράδειγμα, σε κοινότητα με 7 μέλη, τουλάχιστον 4 πρέπει να πληρούν το σχετικό κριτήριο σύνδεσης με την περιοχή.
Πριν από τη σύσταση, οι ιδρυτές χρειάζεται να ελέγξουν ότι ο αριθμός και η σύνθεση των μελών καλύπτουν την εφαρμοστέα περίπτωση και ότι τεκμηριώνεται ο τοπικός δεσμός· εργαζόμενοι μπορούν να συμμετέχουν ως μέλη μόνο εφόσον πληρούν τις ίδιες νόμιμες προϋποθέσεις.
Ο νόμος 5037/2023 και οι νέες μορφές
Ο ν. 5037/2023, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 78 στις 28 Μαρτίου 2023, εισήγαγε δύο ευρωπαϊκούς θεσμούς στην ελληνική νομοθεσία: τις Κοινότητες Ανανεώσιμης Ενέργειας και τις Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών. Οι πρώτες συνδέονται με την παραγωγή και χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, ενώ οι δεύτερες καλύπτουν ευρύτερη συμμετοχή στην αγορά ηλεκτρισμού. Οι κανόνες τους ενσωματώνουν διαφορετικές ευρωπαϊκές οδηγίες και διαμορφώνουν διακριτές προϋποθέσεις συμμετοχής και δραστηριοποίησης. Για την επιλογή μορφής έχουν σημασία τόσο οι δραστηριότητες που σχεδιάζει το σχήμα όσο και η σχέση των μελών με τον τόπο των έργων. Οι κοινότητες που συστάθηκαν με τον ν. 4513/2018 δεν παύουν αυτομάτως να λειτουργούν μετά τη μεταρρύθμιση.
Κοινότητες Ανανεώσιμης Ενέργειας (ΚΑΕ)
Ο ν. 5037/2023 ενσωματώνει στην ελληνική νομοθεσία την Κοινότητα Ανανεώσιμης Ενέργειας, θεσμό που προβλέπεται στο άρθρο 22 της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001. Η ΚΑΕ είναι νομική οντότητα με σκοπό να προσφέρει περιβαλλοντικά, οικονομικά ή κοινωνικά οφέλη στα μέλη της ή στην τοπική περιοχή όπου δραστηριοποιείται, αντί να επιδιώκει πρωτίστως χρηματοοικονομικό κέρδος. Στην ελληνική έννομη τάξη συγκροτείται ως αστικός συνεταιρισμός σύμφωνα με τον ν. 1667/1986.
Κεντρικό στοιχείο είναι ο έλεγχος από τα μέλη που έχουν πραγματική σύνδεση με την κοινότητα και την περιοχή των έργων. Στα μέλη μπορούν να περιλαμβάνονται φυσικά πρόσωπα, μικρές επιχειρήσεις και τοπικές αρχές, όπως δήμοι, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του νόμου. Η εγγύτητα δεν είναι απλώς γεωγραφική λεπτομέρεια: συνδέει τη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων με την περιοχή που φιλοξενεί ή ωφελείται από την παραγωγή.
Το αντικείμενο μιας ΚΑΕ επικεντρώνεται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Μπορεί να οργανώνει παραγωγή, κατανάλωση, αποθήκευση και πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, καθώς και τον επιμερισμό της μεταξύ μελών. Στο πεδίο της μπορούν επίσης να ενταχθούν υπηρεσίες ενεργειακής απόδοσης, φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και άλλες ενεργειακές υπηρεσίες που προβλέπει το σχετικό πλαίσιο.
Η μορφή αυτή ταιριάζει ιδίως σε εγχείρημα με σαφή τοπική βάση, συμμετοχή κατοίκων ή δήμου και σχέδιο αξιοποίησης καθαρών πηγών, όπως η ηλιακή ενέργεια. Η ενεργειακή αυτάρκεια μπορεί να αποτελεί πρακτικό όφελος ενός έργου, όμως ο συνεταιριστικός σκοπός παραμένει προσανατολισμένος στα συλλογικά οφέλη και όχι στη διανομή κέρδους ως κύρια επιδίωξη.
Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών (ΕΚΠ)
Οι Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών θεσπίστηκαν στην Ελλάδα με τον ν. 5037/2023, σε αντιστοιχία με το άρθρο 16 της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/944. Αποτελούν νομικές οντότητες που δίνουν τη δυνατότητα σε πολίτες και άλλους επιλέξιμους φορείς να συμμετέχουν συλλογικά στην αγορά ηλεκτρισμού. Όπως και στην ευρωπαϊκή ρύθμιση, βασίζονται στην εθελοντική και ανοικτή συμμετοχή, ενώ ο έλεγχός τους ασκείται από τα μέλη που πληρούν τα προβλεπόμενα κριτήρια.
Η βασική διαφορά από την ΚΑΕ είναι το εύρος του ενεργειακού αντικειμένου: η ΕΚΠ δεν περιορίζεται σε δραστηριότητες που αφορούν αποκλειστικά ανανεώσιμες πηγές. Ανάλογα με τις νόμιμες προϋποθέσεις, μπορεί να δραστηριοποιείται στην παραγωγή, την προμήθεια, την κατανάλωση, την αποθήκευση και τη συγκέντρωση ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και στην παροχή υπηρεσιών ενεργειακής απόδοσης. Η συμμετοχή στην αγορά μπορεί να περιλαμβάνει περισσότερες από μία δραστηριότητες, εφόσον το επιτρέπει το ισχύον πλαίσιο και έχουν εξασφαλιστεί οι απαιτούμενες συμβάσεις και άδειες.
Η ΕΚΠ οφείλει να επιδιώκει πρωτίστως περιβαλλοντικά, οικονομικά ή κοινωνικά οφέλη για τα μέλη ή την περιοχή δραστηριότητάς της, αντί για χρηματοοικονομικό κέρδος. Σε αντίθεση με το ειδικό κριτήριο εγγύτητας που χαρακτηρίζει τις ΚΑΕ, η ευρωπαϊκή ρύθμιση για τις ΕΚΠ δεν απαιτεί τον ίδιο τοπικό δεσμό με τις εγκαταστάσεις παραγωγής. Αυτό επιτρέπει να εξετάζονται συνεργασίες με ευρύτερη συμμετοχή, χωρίς να καταργούνται οι κανόνες για τον έλεγχο και τα δικαιώματα των μελών.
Η μορφή είναι κατάλληλη όταν το σχέδιο δεν αφορά μόνο την τοπική παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές, αλλά και ευρύτερη συμμετοχή σε δραστηριότητες της αγοράς ηλεκτρισμού. Η επιλογή χρειάζεται να συνδέεται με συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο: άλλο εύρος απαιτεί μια ομάδα που θέλει να μοιράζεται παραγόμενη ενέργεια και άλλο ένας φορέας που σχεδιάζει επιπλέον προμήθεια ή συγκέντρωση ηλεκτρικής ενέργειας.
Σύγκριση ΚΑΕ και ΕΚΠ
Οι δύο μορφές υπηρετούν συλλογικούς σκοπούς, αλλά διαφέρουν ως προς την ευρωπαϊκή νομική βάση, το πεδίο δραστηριοτήτων και τη σημασία της τοπικής εγγύτητας.
| Κριτήριο | Κοινότητα Ανανεώσιμης Ενέργειας | Ενεργειακή Κοινότητα Πολιτών |
|---|---|---|
| Σχετική οδηγία | Οδηγία (ΕΕ) 2018/2001, άρθρο 22 | Οδηγία (ΕΕ) 2019/944, άρθρο 16 |
| Κύριος στόχος | Περιβαλλοντικά, οικονομικά ή κοινωνικά οφέλη μέσω δραστηριοτήτων ανανεώσιμης ενέργειας | Περιβαλλοντικά, οικονομικά ή κοινωνικά οφέλη μέσω συλλογικής συμμετοχής στον ηλεκτρισμό |
| Επιτρεπόμενες δραστηριότητες | Παραγωγή, κατανάλωση, αποθήκευση, πώληση και επιμερισμός ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, μαζί με συναφείς υπηρεσίες | Δραστηριότητες στην αγορά ηλεκτρισμού, όπως παραγωγή, προμήθεια, κατανάλωση, αποθήκευση και συγκέντρωση |
| Νομική μορφή | Αστικός συνεταιρισμός σύμφωνα με τον ν. 1667/1986 | Νομική οντότητα με ανοικτή, εθελοντική συμμετοχή και έλεγχο από επιλέξιμα μέλη |
| Τοπικός χαρακτήρας | Η εγγύτητα των μελών με τα έργα και την περιοχή αποτελεί βασικό γνώρισμα | Δεν εφαρμόζεται το ίδιο ειδικό κριτήριο γεωγραφικής εγγύτητας με τις εγκαταστάσεις |
Για σχέδιο με ισχυρή τοπική συμμετοχή και επίκεντρο τις ανανεώσιμες πηγές, η ΚΑΕ προσφέρει πιο άμεση αντιστοιχία. Όταν το προβλεπόμενο αντικείμενο εκτείνεται σε περισσότερες δραστηριότητες της αγοράς ηλεκτρισμού, η ΕΚΠ μπορεί να είναι καταλληλότερη, με την επιφύλαξη των ειδικών όρων κάθε δραστηριότητας.
Τι ισχύει για τις υπάρχουσες ενεργειακές κοινότητες
Οι ενεργειακές κοινότητες που συστάθηκαν με βάση τον ν. 4513/2018 δεν καταργούνται αυτομάτως λόγω της θέσπισης του ν. 5037/2023. Συνεχίζουν να λειτουργούν σύμφωνα με το πλαίσιο σύστασής τους και τους μεταβατικούς κανόνες, ενώ η ύπαρξη των νέων μορφών δεν συνεπάγεται από μόνη της υποχρεωτική μετατροπή τους σε ΚΑΕ ή ΕΚΠ.
Για μια υφιστάμενη κοινότητα, η αξιολόγηση αφορά το καταστατικό, τον σκοπό, τη σύνθεση των μελών και το στάδιο στο οποίο βρίσκονται τα έργα της. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι εκκρεμείς ή ενεργές συμβάσεις, οι όροι σύνδεσης, οι άδειες και οι αιτήσεις που έχουν ήδη υποβληθεί, επειδή η μεταβατική αντιμετώπιση μπορεί να εξαρτάται από την κατάσταση κάθε διαδικασίας. Τυχόν αλλαγή μορφής ή καταστατικού δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματη συνέπεια του νέου νόμου· απαιτεί έλεγχο των εφαρμοστέων μεταβατικών διατάξεων και των σχετικών διαδικασιών.
Στην πράξη, τα νέα εγχειρήματα αναπτύσσονται κυρίως με τις μορφές που εισήγαγε ο ν. 5037/2023, ενώ οι ήδη συσταθείσες κοινότητες μπορούν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους με βάση τους κανόνες που τις διέπουν. Η μετάβαση σε νέα μορφή εξετάζεται όταν σχεδιάζεται ουσιαστική αλλαγή στο αντικείμενο ή στη συμμετοχή και όχι μόνο επειδή υπάρχει πλέον διαφορετικό θεσμικό πλαίσιο. Η επιλογή ανάμεσα σε ΚΑΕ και ΕΚΠ εξαρτάται κυρίως από το εύρος των δραστηριοτήτων που επιδιώκονται και από το αν τα μέλη και τα έργα έχουν σαφή τοπική σύνδεση.
Ενεργειακή κοινότητα με φωτοβολταϊκά
Ένα κοινοτικό φωτοβολταϊκό συνδέει την παραγωγή ενός σταθμού με τις ανάγκες ηλεκτρικής ενέργειας των μελών του. Με τον εικονικό ενεργειακό συμψηφισμό, ο σταθμός μπορεί να βρίσκεται σε διαφορετικό σημείο από τις κατοικίες ή τις επιχειρήσεις που καταναλώνουν την ενέργεια. Η ανάπτυξη του έργου απαιτεί συντονισμό μεταξύ των μελών, τεχνικό σχεδιασμό και συνεννόηση με τον διαχειριστή του δικτύου. Η επιλογή χώρου, η σύνδεση και η κατανομή της παραγόμενης ενέργειας επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργεί το συλλογικό φωτοβολταϊκό. Τα βασικά στάδια ξεκινούν από την ίδρυση της κοινότητας και καταλήγουν στην παρακολούθηση της παραγωγής και των ωφελειών.
Εικονικός ενεργειακός συμψηφισμός
Ο εικονικός ενεργειακός συμψηφισμός επιτρέπει σε έναν φωτοβολταϊκό σταθμό να παράγει ηλεκτρική ενέργεια σε μία τοποθεσία και η παραγωγή του να συσχετίζεται με την κατανάλωση μελών σε διαφορετικές παροχές. Για παράδειγμα, ένα κοινοτικό φωτοβολταϊκό σε κατάλληλο οικόπεδο μπορεί να αντιστοιχίζεται με μετρητές κατοικιών και επαγγελματικών χώρων των μελών σε άλλους οικισμούς. Η ηλεκτρική ενέργεια εγχέεται στο δίκτυο και ο συμψηφισμός αποτυπώνεται στους αντίστοιχους μετρητές, σύμφωνα με τις καταχωρισμένες παροχές και το πλαίσιο σύνδεσης.
Η διαδικασία αφορά ποσότητες ενέργειας και όχι μεταφορά συγκεκριμένων ηλεκτρονίων από το φωτοβολταϊκό προς ένα σπίτι. Όταν ο σταθμός παράγει, η παραγόμενη ενέργεια υπολογίζεται έναντι της κατανάλωσης που έχει δηλωθεί για κάθε συμμετέχον μέλος. Έτσι, ένας μετρητής σε κατοικία μπορεί να συνδεθεί λογιστικά με σταθμό που βρίσκεται μακριά, χωρίς να απαιτείται εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στη στέγη της κατοικίας.
Στην πράξη, η κοινότητα σχεδιάζει ποιοι μετρητές θα συμμετέχουν και πώς θα επιμερίζεται η παραγωγή, με βάση τις ανάγκες και τα δικαιώματα των μελών. Ένα κατάστημα με ημερήσια κατανάλωση και μια κατοικία με διαφορετικό προφίλ χρήσης μπορούν να αντιστοιχιστούν στον ίδιο σταθμό, εφόσον έχουν δηλωθεί ως σημεία κατανάλωσης της κοινότητας. Η αποτύπωση της παραγωγής και της κατανάλωσης γίνεται μέσω των μετρητικών δεδομένων του δικτύου.
Για τις ενεργειακές κοινότητες του ν. 4513/2018 ισχύει επίσης ο περιορισμός του άρθρου 2 παρ. 5: μέλος που συμμετέχει σε κοινότητα με σταθμό παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν μπορεί να ανήκει σε άλλη ενεργειακή κοινότητα με τον ίδιο σκοπό στην ίδια περιοχή. Ο κανόνας λαμβάνεται υπόψη κατά τον σχεδιασμό των μελών και των συμμετοχών πριν δηλωθούν οι παροχές για συμψηφισμό.
Βήματα για ένα κοινοτικό φωτοβολταϊκό
Η υλοποίηση ενός κοινοτικού φωτοβολταϊκού οργανώνεται σε διαδοχικά στάδια, από τη συγκρότηση του φορέα έως την παρακολούθηση των μετρήσεων και των ωφελειών.
- Συμφωνήστε ποιοι θα συμμετέχουν, τους σκοπούς του έργου και τον τρόπο λήψης αποφάσεων· αποτυπώστε στο καταστατικό τις εισφορές, τα δικαιώματα και τις ευθύνες των μελών.
- Ολοκληρώστε τη σύσταση και την καταχώριση της ενεργειακής κοινότητας στο αρμόδιο μητρώο, συγκεντρώνοντας τα νομιμοποιητικά έγγραφα που θα χρειαστούν για συμβάσεις και αιτήσεις.
- Εξετάστε διαθέσιμες εκτάσεις ως προς τη χρήση γης, την πρόσβαση και την τεχνική καταλληλότητα· ελέγξτε τις απαιτούμενες περιβαλλοντικές, πολεοδομικές και λοιπές άδειες.
- Καθορίστε την ισχύ και τη διάταξη του φωτοβολταϊκού με τεχνική μελέτη και υποβάλετε στον ΔΕΔΔΗΕ αίτηση σύνδεσης για το επιλεγμένο σημείο εγκατάστασης.
- Οργανώστε τη χρηματοδότηση με βάση τις διαθέσιμες εισφορές των μελών, ενδεχόμενο δανεισμό και άλλες νόμιμες πηγές, αποσαφηνίζοντας εγκαίρως τις δεσμεύσεις κάθε συμμετέχοντος.
- Μετά την εξασφάλιση των απαιτούμενων εγκρίσεων και της σύνδεσης, εγκαταστήστε τον σταθμό, ολοκληρώστε τους ελέγχους και παρακολουθείτε συστηματικά την παραγωγή και τη λειτουργία του εξοπλισμού.
- Καθορίστε εκ των προτέρων τον επιμερισμό της παραγόμενης ενέργειας ή των οικονομικών ωφελειών, καταγράψτε τις αποφάσεις και ελέγχετε τακτικά τις μετρήσεις και τις αναλογίες συμμετοχής.
Η σειρά και οι απαιτούμενες εγκρίσεις εξαρτώνται από τη θέση, την ισχύ και τα χαρακτηριστικά του έργου· ιδιαίτερη σημασία έχει η συμφωνία των μελών για τη διαχείριση των παροχών και των ωφελειών.
Ενεργειακές κοινότητες σε αριθμούς
Τον Νοέμβριο του 2022 καταγράφονταν στην Ελλάδα 1.406 ενεργές ενεργειακές κοινότητες, σύμφωνα με τα στοιχεία του οργανισμού Δε Γκριν Τανκ, αριθμός αυξημένος κατά 36% σε σύγκριση με τον Νοέμβριο του 2021. Για το 2022, ο ίδιος οργανισμός κατέγραψε έργα συνολικής ισχύος 802,71 μεγαβάτ, μέγεθος που αφορά τα έργα και όχι τον αριθμό των κοινοτήτων. Με βάση τα δεδομένα του Γενικού Εμπορικού Μητρώου, τον Οκτώβριο του 2023 εμφανίζονταν 1.677 ενεργές κοινότητες. Στη Δυτική Μακεδονία είχαν ιδρυθεί 294 κοινότητες έως το 2023, ενώ μόλις δύο νέες ιδρύθηκαν μέσα στο 2023, σύμφωνα με τον οργανισμό Δε Γκριν Τανκ. Οι καταγραφές κοινοτήτων αφορούν νομικές οντότητες που εμφανίζονται ως ενεργές στα διαθέσιμα στοιχεία και δεν αποδεικνύουν ότι λειτουργεί ήδη σταθμός παραγωγής για καθεμία. Ο αριθμός των λειτουργούντων σταθμών είναι διαφορετικό μέγεθος: ένας σταθμός μπορεί να βρίσκεται σε στάδιο αδειοδότησης ή κατασκευής, ενώ μια κοινότητα μπορεί να έχει περισσότερα από ένα έργα.
Συχνές ερωτήσεις για τις ενεργειακές κοινότητες
Οι κανόνες και οι αριθμοί για τις ενεργειακές κοινότητες εξαρτώνται από τη νομοθεσία και την ημερομηνία καταγραφής.
Πόσα μέλη χρειάζεται μια ενεργειακή κοινότητα;
Κατά κανόνα, μια ενεργειακή κοινότητα χρειάζεται τουλάχιστον πέντε μέλη.
Το άρθρο 2 του ν. 4513/2018 προβλέπει εξαίρεση για νησιά με πληθυσμό μικρότερο των 3.100 κατοίκων, όπου αρκούν τρία μέλη. Για παράδειγμα, πέντε κάτοικοι μπορούν να ιδρύσουν κοινότητα, ενώ σε ένα μικρό νησί μπορούν να προχωρήσουν τρεις. Η σύνθεση και οι λοιπές προϋποθέσεις εξετάζονται με βάση την ισχύουσα νομοθεσία· επειδή αυτή μπορεί να τροποποιηθεί, η συγκεκριμένη περίπτωση χρειάζεται έλεγχο από δικηγόρο ή λογιστή.
Μπορεί ένας δήμος να συμμετέχει σε ενεργειακή κοινότητα;
Ναι, ένας δήμος μπορεί να συμμετέχει σε ενεργειακή κοινότητα.
Το άρθρο 2 του ν. 4513/2018 περιλαμβάνει στους πιθανούς συμμετέχοντες τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, μαζί με φυσικά και νομικά πρόσωπα. Για παράδειγμα, ένας δήμος μπορεί να συνεργαστεί με κατοίκους και τοπικές επιχειρήσεις σε κοινότητα που αναπτύσσει έργο ηλιακής ενέργειας για την κάλυψη αναγκών των μελών της. Η δυνατότητα συμμετοχής πρέπει να εξετάζεται σε σχέση με το καταστατικό και τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις· συνιστάται έλεγχος από δικηγόρο ή λογιστή.
Τι είναι η Κοινότητα Ανανεώσιμης Ενέργειας;
Η Κοινότητα Ανανεώσιμης Ενέργειας είναι νομικό πρόσωπο που συγκροτείται για να παράγει και να αξιοποιεί ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές προς όφελος των μελών και της τοπικής κοινωνίας.
Ο ν. 5037/2023 ενσωμάτωσε στο ελληνικό δίκαιο το σχετικό πλαίσιο της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001. Η συμμετοχή είναι ανοικτή και εθελοντική, ενώ ο έλεγχος ασκείται από μέλη που βρίσκονται κοντά στα έργα της κοινότητας. Βασικός σκοπός είναι τα περιβαλλοντικά, οικονομικά ή κοινωνικά οφέλη για τα μέλη και την περιοχή, όχι η απόδοση χρηματοοικονομικού κέρδους ως κύρια επιδίωξη.
Πόσες ενεργειακές κοινότητες υπάρχουν στην Ελλάδα;
Τον Νοέμβριο του 2022 είχαν καταγραφεί 1.406 ενεργειακές κοινότητες στην Ελλάδα.
Ο αριθμός προκύπτει από στοιχεία του Γενικού Εμπορικού Μητρώου για τις εγγεγραμμένες κοινότητες έως εκείνη την περίοδο. Η εγγραφή μιας κοινότητας δεν σημαίνει ότι έχει ήδη κατασκευάσει έργο ή ότι παράγει και διαθέτει ενέργεια: απαιτούνται επιπλέον στάδια, όπως αδειοδότηση, εξασφάλιση σύνδεσης στο δίκτυο και υλοποίηση της εγκατάστασης. Επομένως, ο αριθμός των εγγεγραμμένων φορέων είναι διαφορετικός από εκείνον των κοινοτήτων με έργα σε λειτουργία.