Η ευθύνη για χρέη προς το Δημόσιο
Κατά τον γενικό κανόνα, για τις εταιρικές υποχρεώσεις ευθύνεται η ΚοινΣΕπ με τη δική της περιουσία, όχι τα μέλη της προσωπικά· για οφειλές προς το Δημόσιο, όμως, ισχύει ειδική εξαίρεση που επηρεάζει άμεσα την ΚοινΣΕπ ευθύνη. Σύμφωνα με το άρθρο 16 παρ. 5 του νόμου 4430/2016, ο διαχειριστής ή ο πρόεδρος της διοικητικής επιτροπής ευθύνεται εις ολόκληρον μαζί με την ΚοινΣΕπ, δηλαδή η αρμόδια δημόσια αρχή μπορεί να απαιτήσει την εξόφληση της οφειλής από την ίδια την ΚοινΣΕπ ή από το πρόσωπο που έχει τη σχετική διοικητική ευθύνη. Αν ο διαχειριστής καταβάλει ποσό για τέτοιο χρέος, έχει δικαίωμα αναγωγής κατά των μελών, τα οποία ευθύνονται απέναντί του χωρίς όριο για τη συγκεκριμένη οφειλή. Για παράδειγμα, αν μείνει απλήρωτος ένας φορολογικός χρέος της ΚοινΣΕπ, η οφειλή βαρύνει αρχικά την περιουσία της, αλλά η ευθύνη του διαχειριστή ή του προέδρου μπορεί να ενεργοποιηθεί παράλληλα και, εφόσον εκείνος πληρώσει, ακολουθεί η αναγωγή του κατά των μελών. Η θέση του διαχειριστή πρέπει να αναλαμβάνεται από πρόσωπο που γνωρίζει την οικονομική κατάσταση της ΚοινΣΕπ, έχει πρόσβαση στα λογιστικά στοιχεία και μπορεί να παρακολουθεί τις φορολογικές οφειλές και τις προθεσμίες, αποδεχόμενο συνειδητά την ευθύνη που συνδέεται με τον ρόλο.
Τα ποσοστά μελών και εργαζομένων
Στις ΚοινΣΕπ, τα ποσοστά εργαζομένων και μελών επηρεάζουν άμεσα τις προσλήψεις και τη νόμιμη λειτουργία του φορέα, γι’ αυτό χρειάζεται να ελέγχονται πριν από κάθε αλλαγή στο προσωπικό ή στη σύνθεση των μελών. Κατά κανόνα, οι εργαζόμενοι που δεν είναι μέλη δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 40% του συνόλου των εργαζομένων· σε ομάδα 10 εργαζομένων, για παράδειγμα, έως 4 μπορούν να είναι μη μέλη. Για εποχικές ανάγκες, το όριο μπορεί να φτάσει το 50% για χρονικό διάστημα έως έξι μήνες ανά ημερολογιακό έτος, κατόπιν απόφασης του Τμήματος Μητρώου, όπως προβλέπει το άρθρο 18. Οι ΚοινΣΕπ Ένταξης οφείλουν να διασφαλίζουν ότι τουλάχιστον το 30% των μελών και των εργαζομένων ανήκει σε ευάλωτες ομάδες ή τουλάχιστον το 50% σε ειδικές ομάδες· αν το απαιτούμενο ποσοστό δεν τηρείται, προβλέπεται τρίμηνη προθεσμία συμμόρφωσης και, αν αυτή παρέλθει άπρακτη, μετατροπή της ΚοινΣΕπ, σύμφωνα με το άρθρο 14. Επιπλέον, τα νομικά πρόσωπα δεν μπορούν να αποτελούν περισσότερο από το ένα τρίτο των μελών, ένα μέλος δεν επιτρέπεται να συμμετέχει σε άλλη ΚοινΣΕπ με την ίδια δραστηριότητα, ενώ αν τα μέλη μειωθούν κάτω από πέντε απαιτείται άμεση εισδοχή νέων μελών ή διάλυση, κατά το άρθρο 17· έτσι, ακόμη και η αποχώρηση ενός μέλους μπορεί να αλλάξει τη συμμόρφωση και να καταστήσει αναγκαίο νέο έλεγχο των ποσοστών.
Τα κέρδη δεν μοιράζονται όπως σε εταιρεία
Τα κέρδη της ΚοινΣΕπ δεν διανέμονται ελεύθερα στα μέλη, αλλά κατανέμονται σύμφωνα με το άρθρο 21 του Ν. 4430/2016: 5% σχηματίζει το τακτικό αποθεματικό, 35% διατίθεται στους εργαζομένους και το υπόλοιπο προορίζεται για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και τη διεύρυνση της παραγωγικής δραστηριότητας. Η Γενική Συνέλευση μπορεί, με απόφαση τουλάχιστον των δύο τρίτων των μελών και ειδική αιτιολόγηση, να διαθέσει μέρος ή το σύνολο του ποσοστού των εργαζομένων σε άλλες δραστηριότητες κοινωνικού οφέλους, ενώ μέλος που συμμετέχει αποκλειστικά ως επενδυτής και δεν εργάζεται στην επιχείρηση δεν δικαιούται μερίδιο από τη διανομή. Για τον υπολογισμό της κατανομής λαμβάνεται υπόψη ο μέσος αριθμός προσωπικού κατά τη διάρκεια της χρήσης και όχι μόνο οι εργαζόμενοι που απασχολούνται την ημέρα της απόφασης, όπως διευκρινίζει η γνωμοδότηση ΣΛΟΤ 915/2023. Για παράδειγμα, αν τα διανεμητέα κέρδη είναι 30.000 €, τα 1.500 € κατευθύνονται στο τακτικό αποθεματικό, τα 10.500 € στους εργαζομένους και τα υπόλοιπα 18.000 € στη δημιουργία θέσεων εργασίας ή στην επέκταση της δραστηριότητας· το μη εργαζόμενο μέλος δεν λαμβάνει ποσό από τα 10.500 €, επειδή η συγκεκριμένη διάθεση αφορά τους εργαζομένους. Η ΚοινΣΕπ, επομένως, δεν αποτελεί όχημα για επενδυτές που προσδοκούν μέρισμα, αλλά φορέα με νομοθετημένη αξιοποίηση των κερδών για εργασία και ανάπτυξη της δραστηριότητάς του.
Η εξάρτηση από δημόσια έσοδα και επιδοτήσεις
Η εξάρτηση μιας ΚοινΣΕπ από δημόσιες συμβάσεις ή επιδοτήσεις δημιουργεί κίνδυνο όταν αλλάζουν οι όροι ενός προγράμματος, καθυστερούν οι πληρωμές ή δεν ανανεώνεται μια σύμβαση. Σύμφωνα με το άρθρο 14 παρ. 8 του Ν. 4430/2016, τα ακαθάριστα έσοδα από φορείς του δημόσιου τομέα και ΟΤΑ δεν πρέπει να υπερβαίνουν το 65% των συνολικών εσόδων, με υπολογισμό σε περίοδο τριετίας. Για παράδειγμα, αν τα έσοδα μιας ΚοινΣΕπ στην τριετία είναι 300.000 ευρώ, τα έσοδα από δημόσιους φορείς και ΟΤΑ δεν πρέπει να ξεπεράσουν τα 195.000 ευρώ· ποσό 200.000 ευρώ αντιστοιχεί σε 66,7%. Από το συγκεκριμένο όριο εξαιρούνται οι ΚοινΣΕπ Ένταξης Ευάλωτων Ομάδων, όπως προβλέπει η ίδια διάταξη. Μια ΚοινΣΕπ που πουλά κυρίως σε δήμο μπορεί να βρεθεί εκτεθειμένη αν αλλάξουν οι όροι του προγράμματος ή διακοπεί η συνεργασία, ενώ η συγκέντρωση εσόδων στον ίδιο πελάτη δυσκολεύει τον οικονομικό προγραμματισμό. Η διασπορά σε ιδιώτες, νοικοκυριά και περισσότερους οργανισμούς ταιριάζει σε επιχειρήσεις με επαναλαμβανόμενη ζήτηση, ενώ οι δημόσιες συμβάσεις μπορούν να παραμείνουν βασική πηγή εσόδων όταν συνοδεύονται από σχέδιο ανάπτυξης πελατών και εκτός δημόσιου τομέα.
Οι ετήσιες υποχρεώσεις στο Μητρώο
Κάθε ΚοινΣΕπ οφείλει να αποστέλλει ηλεκτρονικά, μέσω της πλατφόρμας του Μητρώου, τα απαιτούμενα έγγραφα και στοιχεία, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και ο αριθμός εργαζομένων· η υποχρέωση αυτή αναφέρεται από το Υπουργείο Εργασίας σε απάντηση στη Βουλή το 2022. Από το δεύτερο οικονομικό έτος λειτουργίας εφαρμόζεται, υπό συγκεκριμένη προϋπόθεση, και κανόνας για το κόστος μισθοδοσίας: όταν οι αμοιβές και οι επιχορηγήσεις υπερβαίνουν το 300% του ετήσιου κόστους πλήρους απασχόλησης με τον κατώτατο μισθό, το κόστος μισθοδοσίας πρέπει να αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 25% του τζίρου του προηγούμενου έτους, σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 4. Για τζίρο προηγούμενου έτους 100.000 €, το απαιτούμενο ελάχιστο κόστος μισθοδοσίας είναι 25.000 €, εφόσον συντρέχει η παραπάνω προϋπόθεση. Η παράλειψη των ετήσιων υποχρεώσεων μπορεί να θέσει σε κίνδυνο το καθεστώς της ΚοινΣΕπ, γι’ αυτό χρειάζεται έγκαιρη συγκέντρωση των στοιχείων και υποβολή τους μέσα από το Μητρώο.
Πώς να αποφύγετε τις παγίδες
Η πρόληψη των προβλημάτων ξεκινά πριν από την έναρξη δραστηριότητας, με σαφείς κανόνες για τη διοίκηση και την τήρηση των στοιχείων της ΚοινΣΕπ. Ένα γραπτό σύστημα ελέγχου βοηθά να εντοπίζονται έγκαιρα αλλαγές στη σύνθεση της ομάδας, στις συναλλαγές και στις προθεσμίες. Χρησιμοποιήστε το παρακάτω checklist ως πρακτικό εργαλείο και ορίστε ποιος ενημερώνει κάθε αρχείο και πότε. Η τακτική εφαρμογή του διευκολύνει την παρακολούθηση των ΚοινΣΕπ υποχρεώσεων χωρίς να στηρίζεται η λειτουργία σε προφορικές συνεννοήσεις.
- Καταστατικό: Ζητήστε από δικηγόρο με γνώση του θεσμικού πλαισίου να ελέγξει το κείμενο πριν από την υπογραφή και να επισημάνει ασάφειες σε αρμοδιότητες και διαδικασίες.
- Λογιστική υποστήριξη: Επιλέξτε λογιστή με εμπειρία σε ΚΑΛΟ και ΚοινΣΕπ, συμφωνήστε τρόπο ανταλλαγής παραστατικών και προγραμματίστε τακτική συζήτηση για τα φορολογικά στοιχεία.
- Μητρώο μελών και εργαζομένων: Ενημερώνετε την κατάσταση πριν από κάθε πρόσληψη ή αποχώρηση και ελέγχετε ότι οι καταχωρίσεις αποτυπώνουν σωστά τις ισχύουσες ποσοστώσεις.
- Ρόλος διαχειριστή: Καταγράψτε ποιες ενέργειες μπορεί να διεκπεραιώνει ο διαχειριστής, ποιες απαιτούν προηγούμενη έγκριση και πώς τεκμηριώνονται οι πληρωμές και οι συμβάσεις.
- Διαφοροποίηση πελατών: Παρακολουθείτε ανά τρίμηνο την προέλευση των εσόδων και αναζητήστε διαφορετικούς πελάτες, ώστε η λειτουργία να μην εξαρτάται από μία μόνο συνεργασία.
- Ημερολόγιο υποχρεώσεων: Καταγράψτε τις ετήσιες προθεσμίες, τον υπεύθυνο και το αποδεικτικό ολοκλήρωσης κάθε ενέργειας, με υπενθύμιση αρκετές ημέρες πριν από την ημερομηνία.
- Πρακτικά αποφάσεων: Τηρείτε πρακτικό για κάθε απόφαση, με ημερομηνία, συμμετέχοντες, θέμα, αποτέλεσμα και υπεύθυνο υλοποίησης, και φυλάξτε το μαζί με τα σχετικά παραστατικά.
Ορίστε έναν υπεύθυνο για τον περιοδικό ΚοινΣΕπ έλεγχο του checklist και κρατήστε διαθέσιμα τα αντίστοιχα έγγραφα σε οργανωμένο αρχείο. Η συνεχής επανεξέταση και η έγκαιρη συνδρομή δικηγόρου ή λογιστή, όταν προκύπτει ειδικό ζήτημα, μειώνουν τον κίνδυνο παραλείψεων και διευκολύνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις.
Συχνές ερωτήσεις για τις παγίδες της ΚοινΣΕπ
Οι απαντήσεις στις συχνές ερωτήσεις για την ΚοινΣΕπ βοηθούν να ξεκαθαρίσετε βασικά ζητήματα συμμετοχής και ευθύνης.
Ευθύνονται προσωπικά τα μέλη μιας ΚοινΣΕπ;
Όχι, τα μέλη δεν ευθύνονται αυτομάτως για κάθε εταιρικό χρέος μόνο και μόνο επειδή συμμετέχουν στην ΚοινΣΕπ. Το άρθρο 16 παρ. 5 του Ν. 4430/2016 ορίζει ότι για τις εταιρικές υποχρεώσεις ευθύνεται η ΚοινΣΕπ με την περιουσία της· η εικόνα μπορεί να διαφέρει όταν εφαρμόζονται ειδικοί κανόνες για δημόσια χρέη ή υπάρχει προσωπική εγγύηση.
| Περίπτωση | Βασική διάκριση |
|---|---|
| Απλήρωτος λογαριασμός προμηθευτή | Εταιρική οφειλή· υπόχρεη είναι καταρχήν η ΚοινΣΕπ, σύμφωνα με το άρθρο 16 παρ. 5. |
| Απλήρωτος φόρος | Εξετάζονται οι ειδικοί κανόνες για το δημόσιο χρέος και ο ρόλος του υπόχρεου προσώπου· δεν ευθύνεται αυτομάτως κάθε μέλος. |
| Προσωπική εγγύηση μέλους | Ευθύνη μπορεί να προκύψει από την εγγύηση που υπέγραψε το συγκεκριμένο πρόσωπο. |
Για παράδειγμα, αν μείνει απλήρωτος φόρος, χρειάζεται να ελεγχθεί ποιος είχε τη νόμιμη ευθύνη διοίκησης και τι προβλέπουν οι εφαρμοστέες διατάξεις. Επειδή η ευθύνη εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τη νομοθεσία που ισχύει, δικηγόρος ή λογιστής πρέπει να εξετάσει την υπόθεση.
Τι γίνεται αν μείνουν λιγότερα από πέντε μέλη;
Αν ο αριθμός των μελών πέσει κάτω από το νόμιμο ελάχιστο, πρέπει να αποκατασταθεί εμπρόθεσμα, διαφορετικά μπορεί να κινηθεί διαδικασία λύσης της ΚοινΣΕπ. Ελέγξτε πρώτα το όριο που αντιστοιχεί στην κατηγορία της και ακολουθήστε τα παρακάτω βήματα.
- Επιβεβαιώστε πόσα μέλη παραμένουν ενεργά και ποιο είναι το ελάχιστο όριο της κατηγορίας· για τις ΚοινΣΕπ Συλλογικής και Κοινωνικής Ωφέλειας απαιτούνται τουλάχιστον πέντε.
- Καταγράψτε την ημερομηνία κατά την οποία ο αριθμός έπεσε κάτω από το απαιτούμενο όριο, ώστε να παρακολουθείτε σωστά την προβλεπόμενη προθεσμία.
- Αναζητήστε νέα μέλη που πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις και ολοκληρώστε την εισδοχή τους μέσα στο τρίμηνο που προβλέπεται για την αποκατάσταση.
- Αν δεν συμπληρωθεί εγκαίρως ο αριθμός, εξετάστε τη λύση και την εκκαθάριση· το άρθρο 17 του Ν. 4430/2016 προβλέπει τη σχετική συνέπεια.
Η προθεσμία και οι ενέργειες πρέπει να επιβεβαιωθούν με βάση την κατηγορία και τα στοιχεία του Μητρώου.
Μπορεί κάποιος να είναι μέλος σε δύο ΚοινΣΕπ;
Όχι, δεν επιτρέπεται να συμμετέχει κάποιος ως μέλος σε δύο ΚοινΣΕπ με τον ίδιο καταστατικό σκοπό. Το άρθρο 14 του Ν. 4430/2016 θέτει περιορισμό στη διπλή συμμετοχή όταν οι σκοποί ταυτίζονται, οπότε δεν αρκεί να διαφέρουν οι επωνυμίες ή οι έδρες των φορέων. Ελέγξτε τους καταστατικούς σκοπούς και των δύο οργανώσεων πριν από την εγγραφή, επειδή η κρίση εξαρτάται από τη διατύπωσή τους και την πραγματική δραστηριότητα. Καθώς οι νόμοι αλλάζουν και μπορεί να υπάρχουν ειδικά δεδομένα, δικηγόρος ή λογιστής πρέπει να επιβεβαιώσει την περίπτωση.